headerlogo22

Είναι κρύωμα, ίωση ή αλλεργία;

Πολλά παιδιά (και μαζί με αυτά και οι γονείς τους) ταλαιπωρούνται αυτήν την εποχή από βήχα που επιμένει, από μπούκωμα και μύξες που συνεχίζουν για εβδομάδες, από συμπτώματα στο ανώτερο αναπνευστικό που μόλις βελτιωθούν, επανεμφανίζονται πιο έντονα.

Εύλογα λοιπόν η ερώτηση «είναι κρύωμα, ίωση, ή αλλεργία γιατρέ» είναι από τις πιο συνήθεις που θα ακούσει ο παιδίατρος αυτήν την περίοδο. Πρόκειται για μία ερώτηση που έχει μία εύκολη και μία πιο δύσκολη απάντηση. Ας ξεκινήσουμε από την εύκολη.

Τι είναι το «κρύωμα» και τι η ίωση;

Από την πρώτη στιγμή που γεννιέται ένα μωρό, οι γονείς του κατακλύζονται από νουθεσίες για ζεστό ντύσιμο, για καλή θερμοκρασία στο σπίτι, για αποφυγή κρύων χώρων ώστε «το παιδί να μην αρρωστήσει», «να μην αρπάξει κάποιο κρύωμα». Η αίσθηση ότι το κρύο μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα από το αναπνευστικό είναι βαθιά ριζωμένη στη λαϊκή σοφία. Δεν είναι όμως ακριβώς έτσι τα πράγματα.

Τα συμπτώματα που μπορεί να εμφανίσει ένας άνθρωπος όταν εκτεθεί σε χαμηλές θερμοκρασίες πχ. μπούκωμα, φτέρνισμα, παροδικός βήχας, είναι αποτέλεσμα της προσαρμογής του οργανισμού στις δύσκολες συνθήκες. Καθώς μια από τις λειτουργίες της μύτης μας είναι να ζεσταίνει τον εισπνεόμενο αέρα, τα συμπτώματα αυτά είναι εκδηλώσεις της υπερλειτουργίας της όσο και ολόκληρου του αναπνευστικού συστήματος και υποχωρούν σε λίγα λεπτά μόλις ο άνθρωπος επανέλθει σε καλύτερες περιβαλλοντικές συνθήκες.

Μόνο αν έρθει σε επαφή με κάποιον από τους πάνω από 200 ιούς που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα, θα εμφανίσει τα σημεία και τα συμπτώματα που όλοι γνωρίζουμε δηλαδή καταρροή, πονόλαιμο, βήχα, πυρετό κλπ. τα οποία συνήθως κρατούν για 2-3 μέρες και έχουν σχέση με την αναπαραγωγή του ιού μέσα στα κύτταρα του ανώτερου αναπνευστικού συστήματος. Συγκεκριμένα, ο ιός εισβάλει στα κύτταρά μας, πολλαπλασιάζεται και τελικά απελευθερώνεται από αυτά σκοτώνοντάς τα (δείτε σχετικά, το βίντεο στο τέλος του θέματος "Γρίπη"). Αυτή η διαδικασία (η λεγόμενη επώαση του ιού) είναι που προκαλεί τα συμπτώματα του κρυολογήματος.

Άρα «κρύωμα» με την έννοια που το περιέγραφαν οι παππούδες και οι γονείς μας ΔΕΝ υπάρχει. Υπάρχει το κοινό κρυολόγημα που ουσιαστικά είναι κάποια από τις πάμπολλες ιώσεις του ανώτερου αναπνευστικού που μπορεί να κολλήσει ένας άνθρωπος κατά τη στενή κοινωνική επαφή με άλλους ανθρώπους που νοσούν από τη συγκεκριμένη ίωση. Ή αλλιώς: αν αφήσουμε ένα παιδί μόνο του σε ένα κρύο δωμάτιο, θα εμφανίσει μια παροδική καταρροή κι αυτό είναι όλο. Αν το βάλουμε μαζί με άλλα δέκα παιδιά που βήχουν και φτερνίζονται σε ένα δωμάτιο (έστω κι αν δεν είναι κρύο), είναι σχεδόν σίγουρο ότι σε 2-3 μέρες (χρόνος επώασης της ίωσης) θα εμφανίσει και το ίδιο τα τυπικά συμπτώματα του κοινού κρυολογήματος.

Όλα τα παραπάνω δε σημαίνουν βέβαια ότι δεν υπάρχει καμία σχέση μεταξύ του κρύου και των ιώσεων. Υπάρχει, αλλά δεν είναι τελείως ξεκάθαρη. Συγκεκριμένα, σε πρόσφατη μελέτη φάνηκε ότι όταν έχουμε χαμηλή θερμοκρασία στη μύτη μας, γινόμαστε πιο επιρρεπείς στην εκδήλωση ιογενών λοιμώξεων. Επίσης, σε σχετικά κρύα και υγρά περιβάλλοντα, φαίνεται ότι το σταγονίδια που μεταφέρουν τις ιώσεις από τον έναν άνθρωπο στον άλλον, μένουν για περισσότερη ώρα στον αέρα με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος μετάδοσης. Για αυτό (κι επειδή μαζευόμαστε περισσότερο σε κλειστούς χώρους) οι ιώσεις μεταδίδονται πιο εύκολα κατά τους χειμερινούς μήνες που υπάρχουν κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες. Και τέλος, πρόσφατη μελέτη έδειξε ότι παιδιά που δεν ήταν ζεστά ντυμένα, ήταν πιο επιρρεπή στο να κολλήσουν και να εκδηλώσουν ιώσεις του αναπνευστικού. Άρα, το «βάλε τη ζακέτα σου να μην κρυώσεις» της ελληνίδας μάνας πλέον έχει και επιστημονική τεκμηρίωση!

Και τώρα στην πιο δύσκολη απάντηση: είναι ίωση ή αλλεργία;

Ποια στοιχεία μας βοηθούν να ξεχωρίσουμε την ίωση από την αλλεργία;

Δεν είναι πάντα εφικτός ο απόλυτος διαχωρισμός των δύο καταστάσεων καθώς πολλά από τα συμπτώματα εμφανίζονται και στις δύο. Επιπλέον, φαίνεται ότι τα αλλεργικά παιδιά εμφανίζουν ιώσεις οι οποίες είναι και πιο έντονες και πιο παρατεταμένες σε σχέση με εκείνες των μη αλλεργικών παιδιών, με αποτέλεσμα πολλές φορές η ξεκάθαρη διάγνωση να μην είναι 100% εφικτή.

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετά στοιχεία με βάση τα οποία ο γιατρός σας μπορεί να αποφασίσει αν τα συνήθη συμπτώματα (μπούκωμα, φτέρνισμα, βήχας) του παιδιού σας οφείλονται σε ιογενή λοίμωξη ή σε αλλεργία. Τέτοια είναι τα εξής: 

  • Ύπαρξη πυρετού: οι αλλεργίες μπορούν να προκαλέσουν φτερνίσματα, δακρύρροια και ρινική καταρροή καθώς και φαγούρα στα μάτια και τη μύτη. Ωστόσο, δεν μπορούν να προκαλέσουν πυρετό. Ο πυρετός σε συνδυασμό με σταδιακή εμφάνιση μπουκώματος και φαγούρας στα μάτια είναι πιο τυπικός ιογενών λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού
  • Ιστορικό άλλων μελών της οικογένειας ή φίλων του παιδιού: παρόμοια συμπτώματα σε άτομα του οικογενειακού ή σχολικού περιβάλλοντος κατευθύνουν τη σκέψη περισσότερο προς κάτι ιογενές: μήπως στο σχολείο αρκετά παιδιά λείπουν επειδή εμφάνισαν παρόμοια εικόνα ή κάποιο από τα άλλα μέλη της οικογένειας είχε τις τελευταίες 2-3 μέρες παρόμοια συμπτώματα; Εάν ναι, υπάρχει αρκετά μεγάλη πιθανότητα το παιδί σας να έχει κολλήσει την ίδια λοίμωξη και να μην πρόκειται για αλλεργία
  • Διάρκεια των συμπτωμάτων: οι απλές ιογενείς λοιμώξεις έχουν την τάση συνήθως να υποχωρούν μέσα σε 3-5 μέρες, το πολύ μια βδομάδα. Αντίθετα οι αλλεργίες έχουν την τάση να επιμένουν για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα, βοηθώντας έτσι στη διαφορική σκέψη
  • Μήπως τα συμπτώματα εμφανίζονται σε συγκεκριμένους χώρους: αν το μπούκωμα και το συνάχι εμφανίζονται μόνο όταν το παιδί είναι σε κήπο με πχ. λεύκες ή κοντά σε χώρους με συγκεκριμένο γρασίδι ή συγκεκριμένα λουλούδια, ή ακόμα και μέσα στο δωμάτιο όταν υπάρχει ένα καινούριο έπιπλο ή κάποιο καινούριο κατοικίδιο είναι πιο πιθανό η εικόνα του να οφείλεται σε κάποια αλλεργική αντίδραση, σε κάποιο αλλεργιογόνο. Αντίθετα μια ιογενής λοίμωξη του αναπνευστικού θα έχει συμπτώματα καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας ανεξάρτητα από το σημείο στο οποίο βρίσκεται το παιδί
  • Εποχικότητα των συμπτωμάτων: είναι γνωστό ότι οι αλλεργίες εμφανίζονται συνήθως την άνοιξη και το φθινόπωρο οπότε υπάρχουν περισσότερα αλλεργιογόνα στο περιβάλλον (γύρη από λουλούδια, δέντρα και φυτά). Βέβαια υπάρχουν και αλλεργίες που εμφανίζονται το καλοκαίρι, για παράδειγμα από μούχλα ή από τσιμπήματα εντόμων. Αντίθετα, συμπτώματα που συνήθως εμφανίζονται το χειμώνα οφείλονται σε ιογενείς λοιμώξεις που μεταφέρονται από παιδί σε παιδί
  • Ηλικία του παιδιού: τα περισσότερα παιδιά που αναπτύσσουν άσθμα, θα έχουν αναπτύξει συμπτώματα μέχρι την ηλικία των 6 ετών. Είναι σπάνια η εμφάνιση παιδικού άσθματος μετά από αυτή την ηλικία κι επομένως συμπτώματα που εμφανίζονται σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους συνήθως δεν οφείλονται σε αλλεργικό άσθμα. Παρόμοια, και οι εποχικές αλλεργίες θα έχουν κάνει την εμφάνισή τους συνήθως μέχρι τη σχολική ηλικία
  • Συνοδά συμπτώματα: έχει το παιδί σας άλλα συμπτώματα που μπορούν να κατευθύνουν τη διάγνωση. Για παράδειγμα, είχε στη βρεφική ηλικία βρεφικό έκζεμα, ατοπική δερματίτιδα; Είχε εμφανίσει αλλεργία σε κάποια τροφή (πχ. στο γάλα αγελάδας); Σ' αυτήν την περίπτωση είναι πολύ πιθανό τα συμπτώματα να οφείλονται σε κάποια αλλεργική ρινίτιδα και όχι σε λοίμωξη, καθώς υπάρχει η λεγόμενη «αλλεργική παρέλαση»: βρέφη που εμφάνισαν έκζεμα, είναι πολύ πιθανό να εμφανίσουν καθώς μεγαλώνουν τροφικές αλλεργίες, στη συνέχεια αλλεργική ρινίτιδα και τέλος άσθμα
  • Εικόνα ρινικής βλέννης: αν η βλέννη (μύξα) που βγαίνει από τη μύτη του παιδιού είναι καθαρή και διαυγής, πολύ πιθανό να οφείλεται σε αλλεργία. Αν αντίθετα είναι πηχτή και πρασινοκίτρινη η πιο πιθανή εξήγηση είναι κάποια λοιμώδης αιτία. Και στις δυο περιπτώσεις βέβαια καλό είναι να γίνεται προσπάθεια να καθαρίζει η μύτη με φυσιολογικό ορό και σε μικρότερα παιδιά μπορεί να χρησιμοποιηθεί το σύστημα αναρρόφησης. Ανάλογα με τις οδηγίες του παιδιάτρου σας, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ρινικά σπρέι με τοπικά αποσυμφορητικά, αντιισταμινικά ή κορτικοστεροειδή για την καλύτερη αντιμετώπιση της ρινικής συμφόρησης (μπούκωμα)
  • Οικογενειακό ιστορικό: αν ο ένας από τους δύο γονείς έχει ιστορικό αλλεργιών, υπάρχει 25-30% αυξημένη πιθανότητα και το παιδί να εμφανίσει κάποια αλλεργία. Αν και οι δυο γονείς έχουν αλλεργική προδιάθεση τότε ή αυξημένη πιθανότητα φτάνει στο 70%. Άρα το οικογενειακό αλλεργικό ιστορικό παίζει σημαντικό ρόλο στην εμφάνιση αλλά και στη μελλοντική εξέλιξη αλλεργιών στο παιδί

Με βάση όλα τα παραπάνω στοιχεία ο παιδίατρός σας θα αποφασίσει για το ποια είναι η πιο πιθανή διάγνωση και η καταλληλότερη θεραπεία. Αν τα συμπτώματα του παιδιού σας βέβαια σταδιακά επιδεινώνονται και δείχνει να δυσκολεύεται ακόμη και να ανασάνει, ένα άλλο σημαντικό ερώτημα προκύπτει: μήπως είναι κρίση άσθματος;

Σε μια τέτοια περίπτωση, η άμεση επικοινωνία με τον παιδίατρο για την κατάλληλη επείγουσα διάγνωση και θεραπεία και στη συνέχεια η εκτίμηση από παιδοπνευμονολόγο ή παιδοαλλεργιολόγο θα εξασφαλίσει τη βέλτιστη αντιμετώπιση της κατάστασης.

Αναστάσιος Σέρμπης, MD, PhD

Τελευταία ενημέρωση: Μάρτιος 2019