headerlogo22

Κορωνοϊός και παιδιά: 10 απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα

Ξέρω ότι έχετε βαρεθεί να διαβάζετε και να ακούτε παντού οδηγίες, πληροφορίες, στατιστικά για τον κορωνοϊό SARS-CoV-2, τον ιό που μπορεί να προκαλέσει τη νόσο COVID-19 σε παιδιά και μεγάλους. Επειδή πολλές φορές οι πληροφορίες είναι αποσπασματικές και μπορεί και αναξιόπιστες, συγκέντρωσα τις 10 πιο συνήθεις ερωτήσεις που κάνουν οι γονείς και τις παραθέτω παρακάτω. 

Καθώς τα σχετικά δεδομένα συνεχώς αλλάζουν, μπορεί κάποια από τις παρακάτω πληροφορίες να αλλάξει τις επόμενες μέρες και εβδομάδες. Ωστόσο, να είστε σίγουροι ότι οι πληροφορίες που παραθέτω είναι βασισμένες σε επιστημονικά δεδομένα και επικαιροποιούνται συνεχώς.

Αν δεν έχετε τη διάθεση να διαβάσετε ολόκληρο το άρθρο, μία συμβουλή έχω να σας δώσω: ΜΕΙΝΕΤΕ ΣΠΙΤΙ. Αν πάλι θέλετε να μάθετε περισσότερα, ξεκινάμε:

1. Πώς μεταδίδεται ο κορωνοϊός SARS-CoV-2;

Ο συγκεκριμένος ιός μεταδίδεται πολύ εύκολα μεταξύ των ανθρώπων και γι' αυτό έχει καταφέρει να εξαπλωθεί σε όλον τον κόσμο μέσα σε κάτι περισσότερο από 2 μήνες. Αυτό που τον κάνει τόσο μεταδοτικό είναι ότι μεταδίδεται τόσο κατά τη φάση της επώασης, όσο και κατά τη νόσηση και μετά από αυτήν. 

Πιο συγκεκριμένα, ασυμπτωματικοί φορείς που βρίσκονται σε φάση επώασης αποβάλλουν τον ιό στο περιβάλλον μία με τρεις μέρες πριν εμφανίσουν συμπτώματα. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να τον διασπείρουν σε υγιή άτομα χωρίς να γνωρίζουν ότι είναι φορείς. 

Επιπλέον, άτομα που εμφανίζουν ελάχιστα ή και καθόλου συμπτώματα κατά τη φάση της νόσησης (που είναι > 80% των νοσούντων), θεωρώντας ότι έχουν ένα απλό συνάχι, συνεχίζουν να έρχονται σε επαφή με άλλους ανθρώπους με αποτέλεσμα να διασπείρουν τον ιό σε όλο και μεγαλύτερους πληθυσμούς. Οι αδιάγνωστες αυτές περιπτώσεις είναι περίπου εξίσου μολυσματικές ανά άτομο με τις διαγνωσμένες που έχουν πιο σοβαρή συμπτωματολογία. Επειδή μάλιστα είναι συντριπτικά περισσότερες, θεωρείται ότι αποτελούν τον βασικό τρόπο με τον οποίο ο ιός έφτασε σε πανδημία.

Τέλος, ιδιαίτερα τα παιδιά φαίνεται ότι έχουν παρατεταμένη περίοδο μεταδοτικότητας, καθώς συνεχίζουν να αποβάλλουν τον ιό στο περιβάλλον μέχρι και 20 μέρες μετά την υποχώρηση των συμπτωμάτων. Και σ’ αυτό το διάστημα συνεχίζει η διασπορά του ιού σε υγιείς ανθρώπους.

Οι τρόποι με τους οποίους ο ιός μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο είναι οι εξής:

  • Όταν ο ασθενής βήξει ή φταρνιστεί χωρίς να βάλει μπροστά τον αγκώνα του, σταγονίδια με τον ιό διασπείρονται σε απόσταση μέχρι ενός μέτρου. Αν κάποιος βρίσκεται κοντά και εισπνεύσει αυτά τα σταγονίδια, μπορεί να κολλήσει. Σύμφωνα με μελέτη μάλιστα, τα σταγονίδια με τον ιό μπορούν να αιωρούνται στον αέρα για μέχρι και 3 ώρες. Αν κάποιος λοιπόν μπει πχ. σε ένα ασανσέρ που το έχει χρησιμοποιήσει ασθενής (ακόμη και ώρες πιο πριν), μπορεί να κολλήσει 
  • Αν κάποιος ασθενής βήξει ή φταρνιστεί στην παλάμη του και στη συνέχεια πιάσει κάποιο αντικείμενο κοινής χρήσης (πχ. πόμολο, κάγκελα κλπ) ή κάνει χειραψία με κάποιον υγιή, είναι πιθανό ο ιός να μεταφερθεί στον υγιή. Ειδικά αν ο υγιής ακουμπήσει στη συνέχεια το χέρι του στη μύτη, στο στόμα ή στα μάτια του, σημεία που αποτελούν πύλες εισόδου του ιού. Η διάρκεια που ο ιός μπορεί να παραμείνει επάνω σε επιφάνειες ποικίλει ανάλογα με το υλικό της επιφάνειας, την υγρασία (όταν υπάρχει, παραμένει περισσότερο ο ιός), πιθανά τη θερμοκρασία καθώς και το ιικό φορτίο. Σε πρόσφατη μελέτη ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο κορωνοϊός μπορεί να επιβιώσει ακόμη και δύο-τρεις ημέρες πάνω σε πλαστικές επιφάνειες ή ανοξείδωτο χάλυβα, αλλά και έως 24 ώρες πάνω σε κουτί από χαρτόνι. Πολύ λιγότερο ζει ο ιός επάνω σε χάλκινες επιφάνειες, μόνο για 4 ώρες. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι ο ιός μπορεί να αντέξει και στα ανθρώπινα περιττώματα, αλλά και σε παπούτσια και σε ρούχα.
  • Ένας τρίτος τρόπος μετάδοσης που πιθανά να ισχύει είναι μέσω του σάλιου και της στοματικής οδού. Αν δηλαδή φάμε ή πιούμε ή γενικότερα βάλουμε στο στόμα μας κάτι που έχει μολυνθεί από τον ιό, θα μπορούσαμε να μολυνθούμε, αν και δεν έχει περιγραφεί μέχρι τώρα μετάδοση του ιού μέσω τροφίμων. Η μετάδοση μέσω του σάλιου ωστόσο μπορεί να είναι σημαντική για διασπορά του ιού μεταξύ νηπίων τα οποία βάζουν συχνά τα δάκτυλα στο στόμα, γλείφουν παιχνίδια ή χρησιμοποιούν σκεύη φαγητού που έχουν χρησιμοποιηθεί και από άλλα παιδιά.

2. Μεταδίδεται ο ιός κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του θηλασμού;

Με τα μέχρι τώρα δεδομένα, φαίνεται ότι κάτι τέτοιο δε συμβαίνει. Τόσο στην Κίνα, όσο και σε άλλες χώρες (και στη χώρα μας) υπήρξαν έγκυοι θετικές στον ιό που γέννησαν υγιέστατα μωρά στα οποία ο ιός δεν ανιχνεύτηκε. Αυτό σημαίνει ότι ούτε κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ούτε κατά τη διάρκεια του τοκετού δεν κατάφερε να περάσει στο κύημα.

Ο θηλασμός επίσης φαίνεται να μη μεταδίδει τον ιό στο βρέφος καθώς δεν έχει ανιχνευθεί στο μητρικό γάλα. Ωστόσο, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος αερογενούς μετάδοσης του ιού από τη μητέρα στο βρέφος κατά την επαφή για τον θηλασμό και γι' αυτό καλό θα είναι το γάλα να βγαίνει με θήλαστρο και να δίνεται από άλλο μέλος της οικογένειας που δεν νοσεί προς ελαχιστοποίηση της πιθανότητας να κολλήσει το βρέφος.

3. Πώς εξελίσσεται η κλινική εικόνα από τη στιγμή που θα έρθει ένα παιδί σε επαφή με τον ιό;

Τα παιδιά κολλούν τον κορωνοϊό με την ίδια ευκολία με την οποία κολλούν και οι ενήλικοι. Αυτό που χαρακτηρίζει τη νόσο στην παιδική ηλικία είναι η γενικά πιο ήπια κλινική εικόνα. Από τη στιγμή που ένα παιδί θα έρθει σε επαφή με τον ιό μπαίνει στη λεγόμενη φάση επώασης. Ο χρόνος επώασης του ιού στον άνθρωπο κυμαίνεται από 2 έως 14 ημέρες, με τους περισσότερους ασθενείς να εμφανίζουν συμπτώματα συνήθως μέσα στις πρώτες 5-6 μέρες. Σε μερικές σπάνιες περιπτώσεις έχουν εμφανιστεί συμπτώματα και πέραν των 14 ημερών.

Στη συνέχεια, το παιδί μπορεί να εμφανίσει κάποια από τα συμπτώματα της νόσου. Αυτά είναι πυρετός, ξηρός βήχας, καταβολή και αδυναμία, φαρυγγαλγία και κεφαλαλγία, μυαλγίες και αρθραλγίες αλλά και εκδηλώσεις από το γαστρεντερικό όπως ναυτία, διάρροιες και έμετοι. Τις τελευταίες μέρες, ορισμένες επιστημονικές ομάδες δημοσιεύουν σειρές ασθενών που εμφανίζουν ως πρώτο (και μερικές φορές ως μοναδικό) σύμπτωμα την ανοσμία (απουσία όσφρησης), μόνη ή σε συνδυασμό με αγευσία (απουσία γεύσης). Για τα παιδιά δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή σχετικά δεδομένα. Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις, το παιδί μπορεί να εμφανίσει υψηλό πυρετό, έντονο παραγωγικό βήχα, ταχύπνοια, βρογχόσπασμο, μειωμένη σίτιση, έντονη καταβολή, δύσπνοια, υποξαιμία και γογγυσμό. 

Η κλινική εικόνα της νόσου στην παιδική και εφηβική ηλικία ποικίλει πολύ περισσότερο σε σχέση με εκείνη των ενηλίκων και για τον λόγο αυτόν, είναι πολύ δύσκολη η διαφοροδιάγνωση της νόσου COVID-19 από την γρίπη, το κοινό κρυολόγημα και τις αλλεργίες της εποχής. Πολλά παιδιά, μάλιστα, μπορεί να περνούν τη νόσο τελείως υποκλινικά δηλαδή χωρίς κανένα σύμπτωμα. Αυτό βέβαια είναι ευτύχημα για τα ίδια τα παιδιά και τους γονείς τους καθώς σημαίνει ότι τα παιδιά περνούν τη νόσο χωρίς να απειληθεί η υγεία τους, χωρίς επιπλοκές ή άλλα προβλήματα. Ωστόσο, ακριβώς αυτές οι υποκλινικές περιπτώσεις είναι που διασπείρουν τον ιό στο περιβάλλον –όπως αναφέρθηκε παραπάνω- με αποτέλεσμα να προκύπτουν πολλαπλάσιοι ασθενείς σε μεγαλύτερες ηλικίες. Στο γράφημα μπορείτε να δείτε τα συνήθη συμπτώματα της νόσου COVID-19 (τα στοιχεία προέρχονται βέβαια από τον γενικό πληθυσμό και όχι μόνο από παιδιά).

Τις τελευταίες μέρες έχουν προκύψει κάποια δεδομένα που δείχνουν ότι ένα μικρό ποσοστό παιδιών (κυρίως στη βρεφική και εφηβική ηλικία) διατρέχουν πιο αυξημένο κίνδυνο για πιο σοβαρή νόσηση και έχουν σημειωθεί ελαχιστότατοι θάνατοι παιδιών ανά τον κόσμο. Παραμένει πάντως η εικόνα ότι τα βρέφη, παιδιά και έφηβοι νοσούν σε γενικές γραμμές πολύ πιο ήπια σε σχέση με τους ενηλίκους.

4. Ποιες υποκείμενες παθήσεις προκαλούν σοβαρότερη νόσηση στους ενηλίκους; Για τα παιδιά τι ισχύει;

Μεταξύ των ενηλίκων, παράγοντες κινδύνου για σοβαρότερη νόσηση από τον κορωνοϊό είναι βεβαίως η ηλικία (όσο μεγαλύτερη τόσο χειρότερα), τα χρόνια αναπνευστικά νοσήματα, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο σακχαρώδης διαβήτης αλλά και η παχυσαρκία, οι κακοήθειες, η ανοσοκαταστολή και το κάπνισμα. 

Για τα παιδιά με χρόνια προβλήματα υγείας, τα δεδομένα είναι πολύ λιγότερα. Ωστόσο, το γεγονός ότι οι θάνατοι παιδιών από κορωνοϊό είναι εξαιρετικά σπάνιοι υποδηλώνει ότι και τα παιδιά με υποκείμενες παθήσεις φαίνεται να περνούν τη νόσο σχετικά πιο ήπια σε σχέση με ενηλίκους με αντίστοιχες παθήσεις.

Σύμφωνα με τις τελευταίες οδηγίες ομοφωνίας των ελλήνων λοιμωξιολόγων, παιδιά που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο πιο σοβαρής νόσησης είναι:

1. Παιδιά με χρόνια πνευμονοπάθεια (κυστική ίνωση, βρογχοπνευμονική δυσπλασία)

2. Παιδιά με συγγενή καρδιοπάθεια και σημαντικού βαθμού αιμοδυναμική επιβάρυνση

3. Ασθενείς με σοβαρή ανοσοκαταστολή όπως

4. Βρέφη <12 μηνών (σημειώνεται ότι δεν υπάρχει ομοφωνία και πιθανολογείται ότι τα αυξημένα ποσοστά νοσηλείας δε σχετίζονται απαραίτητα με βαρύτερη κλινική εικόνα)

5. Παιδιά με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (σημειώνεται ότι αν και ο ΣΔ αποτελεί ομάδα υψηλού κινδύνου για τους ενήλικες αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι ισχύει και για τα παιδιά)

Αναφορικά με τα παιδιά που λαμβάνουν ιατρογενή ανοσοκαταστολή (βιολογικούς παράγοντες ή και κορτικοστεροειδή) λόγω υποκείμενου νοσήματος, πρέπει να αντιμετωπίζονται το καθένα ξεχωριστά σύμφωνα με τη γνώμη του θεράποντα γιατρού, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν δεδομένα ούτε αναφορικά με τη κλινική έκβαση τέτοιων παιδιών εάν νοσήσουν με COVID-19 αλλά ούτε για το όφελος της αντιϊκής αγωγής.

Για τα παραπάνω παιδιά και καθώς τα δεδομένα προς το παρόν δεν είναι αρκετά, είναι εξαιρετικά σημαντικό να λαμβάνονται με κάθε αυστηρότητα τα μέτρα προστασίας ώστε να αποφευχθεί με κάθε τρόπο η νόσησή τους από τον κορωνοϊό SARS-CoV-2. Επίσης, είναι πολύ σημαντικό αυτήν την περίοδο οι γονείς παιδιών με χρόνιο νόσημα να ακολουθούν κατά γράμμα τις οδηγίες των θεράποντων ιατρών σχετικά με τη χρόνια φαρμακευτική αγωγή που ενδεχομένως λαμβάνει το παιδί τους, ώστε να ελαχιστοποιήσουν την πιθανότητα απορρύθμισης του υποκείμενου νοσήματος.

Εννοείται βέβαια ότι παιδιά που έχουν περάσει κάποια στιγμή στη ζωή τους ένα επεισόδιο πνευμονίας ή που κάνουν περιστασιακά χρήση εισπνεόμενων φαρμάκων σε μικρές δόσεις λόγω «ευαίσθητου αναπνευστικού» δεν ανήκουν στα παιδιά με υποκείμενα νοσήματα και δε διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση από τον κορωνοϊό.

5. Υπάρχουν φάρμακα που θα πρέπει να αποφεύγονται στα παιδιά επί υποψείας COVID-19;

Υπάρχουν κάποια στοιχεία ότι η ιβουπροφαίνη (πχ. Algofren, Brufen) μπορεί να επιδεινώσει την κλινική πορεία της νόσου. Ωστόσο, ο ΠΟΥ με νεότερα δεδομένα υποστηρίζει ότι κάτι τέτοιο δεν επιβεβαιώνεται προς το παρόν. Μέχρι να υπάρξουν πιο ξεκάθαρα δεδομένα, καλό είναι οι γονείς να χρησιμοποιούν ως αντιπυρετικό μόνο την παρακεταμόλη (πχ. Depon, Panadol κλπ). 

Επίσης, δεν πρέπει οι γονείς να δίνουν κορτιζονούχα σκευάσματα στο άρρωστο παιδί χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του παιδιάτρου τους. Αυτό ισχύει έτσι κι αλλιώς, ένας λόγος παραπάνω στην παρούσα φάση της πανδημίας του κορωνοϊού.

6. Ποιοι είναι οι βασικοί τρόποι προφύλαξης έναντι της νόσου;

Οτιδήποτε ισχύει ως μέτρο προφύλαξης για τα υπόλοιπα λοιμώδη νοσήματα (πχ γρίπη), ισχύει και για τον κορωνοϊό με κάποιους επιπλέον περιορισμούς. Συγκεκριμένα:

  • Τηρούμε όσο το δυνατόν περισσότερο την ασφαλή απόσταση του 1-1.5 μέτρου από τους γύρω μας
  • Δεν αγγίζουμε το πρόσωπό μας, αν δεν έχουμε καθαρά χέρια. Προσπαθούμε να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά μας να μην αγγίζουν το πρόσωπο, το στόμα, τη μύτη και τα μάτια τους με τα χέρια τους
  • Απαραίτητο είναι να πλένουμε τα χέρια μας τουλάχιστον πριν το φαγητό, μετά τη χρήση της τουαλέτας και μετά από φύσημα της μύτης, βήχα ή φτάρνισμα
  • Καθαρά χέρια σημαίνει πλύσιμο με νερό και σαπούνι για τουλάχιστον 20 δευτερόλεπτα (τραγουδήστε το «να ζήσεις παιδί μου και χρόνια πολλά…» από μέσα σας) ή αντισηπτικό τζελ με τουλάχιστον 60% αλκοόλη
  • Σε βήχα ή φτάρνισμα καλύπτουμε το στόμα και τη μύτη μας με χαρτομάντιλο το οποίο πετάμε αμέσως στα απορρίμματα. Αλλιώς, χρησιμοποιούμε το εσωτερικό του αγκώνα μας και όχι την παλάμη μας
  • Μάσκα θα πρέπει να χρησιμοποιείται σίγουρα αν εμείς ή το παιδί μας έχει συμπτώματα από το αναπνευστικό και επίσης αν πρόκειται να μείνουμε για πολλή ώρα σε κλειστούς χώρους. Εννοείται ότι θα πρέπει να τηρούνται οι κανόνες ορθής χρήσης της
  • Δεν πρέπει να ερχόμαστε σε επαφή με άτομα που έχουν συμπτώματα από το αναπνευστικό
  • Στο πλαίσιο αυτό, αποφεύγουμε τις συναθροίσεις σε κλειστούς χώρους: δημόσιες συγκοινωνίες κάθε είδους, κλειστοί χώροι διασκέδασης, εκκλησιασμοί, θέατρα-σινεμά, εστιατόρια-καφετέριες
  • Δε βγαίνουμε από το σπίτι μας χωρίς σοβαρό λόγο. Δεν επισκεπτόμαστε φίλους και συγγενείς με τα παιδιά μας, δεν καλούμε κόσμο στο σπίτι
  • Τα παιδιά δεν πρέπει να συναθροίζονται σε παιδότοπους, παιδικές χαρές τα μικρότερα ή σε μπαρ και ίντερνετ καφέ τα μεγαλύτερα
  • Ο αερισμός των χώρων του σπιτιού είναι πολύ σημαντικός καθώς μειώνει το ιικό φορτίο που μπορεί να υπάρχει από κάποιον φορέα αλλά και προστατεύει τα παιδιά από άλλα νοσήματα του αναπνευστικού (αλλεργίες, άσθμα) και βελτιώνει την ποιότητα του αέρα στον εσωτερικό χώρο
  • Καθαρίζουμε και απολυμαίνουμε αντικείμενα και επιφάνειες που χρησιμοποιούνται συχνά. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα κινητά τηλέφωνα, τα τηλεχειριστήρια, τα πόμολα και οι διακόπτες, ο πάγκος της κουζίνας, το πληκτρολόγιο κοινόχρηστου υπολογιστή αλλά και οι κουβέρτες και τα παιχνίδια των παιδιών. Αφήνουμε τα παπούτσια μας έξω από το σπίτι
  • Επειδή χρησιμοποιούνται συχνά χημικά καθαριστικά και απολυμαντικά, εφαρμόζουμε ευλαβικά τις σχετικές οδηγίες χρήσης και αποφεύγουμε τη χρήση τους σε μη αεριζόμενους χώρους που υπάρχουν παιδιά (τηλ. κέντρο δηλητηριάσεων: 2107793777)
  • Δεν τρώμε ούτε πίνουμε από κοινόχρηστα σκεύη και τρώμε-πίνουμε μόνο είδη που παρασκευάστηκαν στο σπίτι μας
  • Τηρούμε τους βασικούς κανόνες υγιεινής κατά τη διάρκεια παρασκευής γευμάτων (καλός καθαρισμός σκευών και επιφανειών, καλό πλύσιμο κρεάτων, χρήση διαφορετικών μαχαιριών για ωμό και μαγειρεμένο φαγητό κοκ)
  • Τρώμε φρούτα και λαχανικά για επαρκή πρόσληψη βιταμινών C και D, κοιμόμαστε επαρκώς και δεν είμαστε όλη την ημέρα μπροστά στην τηλεόραση αγχωμένοι με τις εξελίξεις
  • Αν παρουσιάσει το παιδί μας ή εμείς συμπτώματα από το αναπνευστικό, μένουμε σπίτι, επικοινωνούμε για οδηγίες με τον παιδίατρό μας ή και με τον ΕΟΔΥ στο 1135
  • Επισκεπτόμαστε τον γιατρό μας ή το νοσοκομείο μόνο κατόπιν σαφούς σχετικής οδηγίας
  • Αποφεύγουμε στον μέγιστο βαθμό επισκέψεις και συναναστροφές με άτομα άνω των 60 ετών, ιδιαίτερα αν έχουμε εμείς ή τα παιδιά μας συμπτώματα. Τα μεγαλύτερα άτομα (παππούδες-γιαγιάδες) προσπαθούμε να τα διατηρήσουμε σε «καραντίνα»

7. Πώς μπορεί ο γονιός να στηρίξει ψυχολογικά το παιδί του και τον εαυτό του στην παρούσα πρωτόγνωρη κατάσταση;

Τόσο ο καθημερινός βομβαρδισμός με πληροφορίες σχετικά με την πανδημία του κορωνοϊού, όσο και ο αναγκαστικός περιορισμός εντός του σπιτιού σίγουρα θα έχουν αντίκτυπο στην καθημερινότητα των οικογενειών το επόμενο διάστημα. Και δεν αναφέρομαι μόνο στην ψυχολογία και τη συμπεριφορά των παιδιών αλλά και στα συναισθήματα και τη λειτουργικότητα των ίδιων των γονιών.

Ένας βασικός προβληματισμός των γονιών λόγω της κρίσης είναι το πώς θα επικοινωνήσουν στα παιδιά τους τα όσα συμβαίνουν γύρω μας λόγω του κορωνοϊού. Ειδικά τα παιδιά μικρότερης ηλικίας δυσκολεύονται να κατανοήσουν για ποιο λόγο έχει αλλάξει η καθημερινότητά τους τόσο δραματικά από τη μια στιγμή στην άλλη. Από τη μεριά των γονιών, σημαντική είναι η ειλικρινής έκφραση των συναισθημάτων χωρίς δραματοποίηση, καταστροφολογία, υπερβολές ή συναισθηματική πίεση προς το παιδί. Επίσης, σημαντική είναι η προσαρμογή των περιγραφών και της συμπεριφοράς του γονιού ανάλογα με την ηλικία και την ωριμότητα του παιδιού. Για παράδειγμα, σε ένα νήπιο θα μιλήσουμε με απλά λόγια, θα ρωτήσουμε τι γνωρίζει ήδη για την κατάσταση, θα απαντήσουμε σε ερωτήσεις του με ειλικρίνεια και χωρίς υπερβολές και θα προσπαθήσουμε να τονώσουμε το αίσθημα ασφάλειας που νιώθει από την παρουσία μας. Στο μεγαλύτερο παιδί και τον έφηβο, θα μιλήσουμε με περισσότερες λεπτομέρειες αλλά σημαντικό είναι να ακούσουμε και τις δικές τους απόψεις, ανησυχίες και προβληματισμούς. Ο στόχος είναι το παιδί ή ο έφηβος να νιώθει ενημερωμένο, με πληροφορίες που βασίζονται σε έγκυρες πηγές.

Εννοείται βέβαια ότι πρέπει να αποφεύγουμε να «κολλάμε» για ώρες μπροστά στην τηλεόραση με τα παιδιά μας και να μην επιτρέπουμε τη συνεχή ανακύκλωση δυσάρεστων συζητήσεων και ζοφερών περιγραφών μέσα στο σπίτι. Αντίθετα, πρέπει να προσπαθούμε να αλλάζουμε τη διάθεση και την ατμόσφαιρα με δραστηριότητες και δράσεις που ευχαριστούν τα παιδιά και χαλαρώνουν εμάς. Σ’ αυτό ακριβώς το σημείο είναι και ένας άλλος προβληματισμός των γονιών, το πώς δηλαδή θα περάσει δημιουργικά τόσος πολύς χρόνος μέσα στο σπίτι. Κάθε οικογένεια είναι διαφορετική, αλλά κοινός παρανομαστής πρέπει να είναι η δημιουργικότητα: μπορούν τα παιδιά να ασχοληθούν με κάποια μαθήματα εξ αποστάσεως ή να διαβάσουν κάποια βιβλία, να δουν ταινίες, να παίξουν επιτραπέζια ή οτιδήποτε άλλο κάνει την οικογένεια να νιώθει χαρούμενη και δεμένη. Αναζητήστε στο ίντερνετ ή στο Facebook τρόπους δημιουργικής απασχόλησης των παιδιών σας και δείτε την παρούσα κατάσταση σαν μια ευκαιρία να καλύψετε όλον τον χρόνο που έχετε χάσει το προηγούμενο διάστημα με το καθημερινό τρέξιμο της δουλειάς. Επιπλέον, αφιερώστε αρκετό χρόνο στο να διδάξετε στο παιδί σας τους κανόνες υγιεινής, το σωστό πλύσιμο των χεριών κλπ.

Είναι δεδομένο βέβαια ότι, στην παρούσα φάση, η ενασχόληση των παιδιών με ηλεκτρονικές συσκευές θα αυξηθεί, χωρίς αυτό να είναι απαραίτητα κάτι κακό καθώς το διαδίκτυο δεν προσφέρει μόνο ψυχαγωγία, αλλά και πληροφόρηση, επιμόρφωση και επικοινωνία. Θα πρέπει να εξασφαλίζεται ωστόσο η ασφαλής πλοήγηση στο διαδίκτυο (κυρίως για τα μικρότερα παιδιά), αλλά και η τήρηση των κανόνων ασφαλείας σχετικά με τη χρήση των κινητών συσκευών. Σημαντικό είναι επίσης να διατηρείται η ρουτίνα μέσα στο σπίτι: ύπνος τις συγκεκριμένες ώρες, φτιάξιμο δωματίου, γεύματα με σταθερό χρονοδιάγραμμα είναι απαραίτητα για να δημιουργείται στο νήπιο, το παιδί και τον έφηβο το αίσθημα της σταθερότητας και της ασφάλειας.

Δύσκολη αυτήν την περίοδο είναι και η οριοθέτηση των παιδιών και κυρίως των εφήβων, μέσα στο σπίτι. Οι γονείς συχνά προβληματίζονται για το πώς θα θέσουν όρια στους εφήβους σχετικά με τις απαγορεύσεις για μετακινήσεις που έχουν τεθεί. Μπορεί κάποιοι έφηβοι να συνεργάζονται περισσότερο, ωστόσο, και ιδιαίτερα σε οικογένειες που ήδη αντιμετωπίζουν δυσκολία οριοθέτησης, στην παρούσα κρίση το πρόβλημα αυτό θα αναδυθεί ως μείζον θέμα. Έτσι κι αλλιώς, η εφηβεία είναι μία περίοδος με έντονες συμπεριφορές από τους εφήβους και οι προστριβές με τους γονείς τους για διάφορα θέματα είναι συχνές. Καθώς πλέον οι γονείς και τα παιδιά πρέπει να συμβιώσουν πάρα πολλές ώρες στο ίδιο σπίτι, χωρίς συγκεκριμένο αντικείμενο ενασχόλησης, οι προστριβές πολλαπλασιάζονται και οι συγκρούσεις μπορεί να προκύπτουν με τις πιο ασήμαντες αιτίες. Αυτό που μετράει είναι ο σεβασμός στον προσωπικό χώρο των παιδιών καθώς και η προσπάθεια για ουσιαστική επικοινωνία γιατί μία άσχημη συμπεριφορά του εφήβου μπορεί να είναι καθρέφτης του άγχους του γονιού ή ένας «άτσαλος» τρόπος να εκφράσει τους δικούς του φόβους και ανησυχίες.

Σημαντικός είναι και ο προβληματισμός και η ανησυχία των γονιών σχετικά με το πώς θα διαχειριστούν τα δικά τους συναισθήματα και τη δική τους αγωνία ενώπιον των παιδιών τους. Και είναι σημαντικός αυτός ο προβληματισμός καθώς το πώς θα διαχειριστούν οι γονείς τα συναισθήματά τους παίζει ρόλο στο τι συναισθήματα θα δημιουργηθούν στο παιδί και τι συμπεριφορά θα έχει τελικά. Το δικό τους συναίσθημα προβάλλεται στα παιδιά και έτσι μία ήρεμη διαχείριση της κατάστασης θα οδηγήσει σε παιδιά με ήρεμη συμπεριφορά και το αντίστροφο. Ως γονιός λειτουργείτε ως πρότυπο συμπεριφοράς για το παιδί σας. Το καλύτερο που θα μπορούσατε να κάνετε είναι να του δείξετε πως αντιμετωπίζετε με ψυχραιμία και λογική την κατάσταση που επικρατεί. Αν νίωσετε ότι κάτι τέτοιο δεν είναι εφικτό, καλό είναι να απευθυνθείτε για βοήθεια σε γραμμές ψυχολογικής υποστήριξης ενηλίκων όπως η Γραμμή Βοήθειας για την Κατάθλιψη στο 1034.

Επίσης, τόσο οι γονείς όσο και τα ίδια τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν να τηλεφωνούν στην τηλεφωνική γραμμή βοήθειας 11525 της Ένωσης «Μαζί για το Παιδί» για δωρεάν ψυχολογική στήριξη και παροχή συμβουλών από ειδικούς επιστήμονες.

8. Πότε περιμένουμε να υπάρξει θεραπεία ή εμβόλιο για τη νόσο;

Η πανδημία του κορωνοϊού έχει κινητοποιήσει σε παγκόσμιο επίπεδο εργαστήρια, πανεπιστήμια, ερευνητές, φαρμακευτικές εταιρίες και κυβερνήσεις στην προσπάθεια άμεσης ανακάλυψης αποτελεσματικής θεραπείας ή εμβολίου. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δε θα είναι εύκολη καθώς ο SARS-CoV-2 είναι RNA ιός, δηλαδή το γενετικό του υλικό είναι RNA αντί για DNA και ένα χαρακτηριστικό αυτών των ιών είναι η διαρκής ενσωμάτωση μεταλλάξεων στο γενετικό τους υλικό κατά τον κύκλο της ζωής τους. Αυτό σημαίνει ότι αλλάζουν συνεχώς χαρακτηριστικά και άρα θα απαιτηθεί συνδυασμός φαρμάκων για να είναι αποτελεσματική η θεραπεία τους (όπως ο ιός HIV που προκαλεί το AIDS) και επίσης θα απαιτηθεί ετήσιο εμβόλιο (όπως είναι το εμβόλιο της γρίπης).

Όσον αφορά στη θεραπεία, βρίσκονται σε εξέλιξη τουλάχιστον 200 κλινικές δοκιμές σε διάφορες χώρες που δοκιμάζουν την αποτελεσματικότητα ήδη υπαρχόντων φαρμάκων ή συνδυασμούς αυτών. Πιθανά, μέχρι το τέλος της άνοιξης θα γνωρίζουμε ποιος συνδυασμός είναι ο πιο αποτελεσματικός, έστω και αν δεν είναι απόλυτα επιτυχημένος.

Τις τελευταίες μέρες έλαβε από τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων της Κίνας έγκριση το αντιικό φάρμακο Favipiravir. Το συγκεκριμένο φάρμακο πέρασε επιτυχώς τις εργαστηριακές δοκιμές καθώς και τις πρόσφατες κλινικές δοκιμές ενώ είχε δοκιμαστεί ως πειραματικό φάρμακα σε 340 βαριές περιπτώσεις ασθενών στην Ουχάν, την Σενζέν και την Σαγκάη. Σύμφωνα με τους ερευνητές, έδειξε πως «εμποδίζει την εξάπλωση του COVID-19 στον ανθρώπινο οργανισμό και σταματάει την καταστροφική δράση του ιού με την χορήγησή του». Αξίζει να σημειωθεί πως το ίδιο φάρμακο έχει χρησιμοποιηθεί ενάντια στον ιό Ζίκα στην Βραζιλία ενώ το 2016 είχε δημοσιευτεί μια επιστημονική μελέτη για την αποτελεσματικότητα του σε ορισμένες περιπτώσεις ασθενών με Έμπολα.

Παράλληλα, γίνονται προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων φαρμάκων που θα μπλοκάρουν βασικές λειτουργίες του ιού, ώστε να εμποδίζουν την εξάπλωσή του και τα κλινικά συμπτώματα που προκαλεί. Η προσπάθεια αυτή ωστόσο θα απαιτήσει μεγαλύτερο διάστημα μέχρι να έχει ικανοποιητικά αποτελέσματα, καθώς η ανακάλυψη νέων φαρμάκων είναι πιο χρονοβόρα διαδικασία.

Η ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εμβολίου από την άλλη θα είναι επίσης μια χρονοβόρα διαδικασία. Ήδη ξεκίνησαν οι κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους παρακάμπτοντας τις δοκιμές σε ζώα, πράγμα που σημαίνει ότι η όλη διαδικασία μπορεί να έχει αποτελέσματα σε έναν χρόνο, ίσως και λίγο νωρίτερα, αν είμαστε τυχεροί. Ωστόσο και εδώ, η αποτελεσματικότητα του εμβολίου πιθανά δε θα είναι 100%, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια, όπως συμβαίνει και με το εμβόλιο της γρίπης.

9. Θα εξαφανιστεί ο ιός το καλοκαίρι;

Οι προηγούμενοι κορωνοϊοί (SARS, MERS κλπ) ήταν ενδημικοί στον ανθρώπινο πληθυσμό και συνήθως δεν εντοπίζονταν κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. Επίσης, ορισμένες μελέτες έχουν δείξει ότι η μετάδοση του SARS-CoV-2 είναι λιγότερο αποτελεσματική σε ζεστά και ξηρά κλίματα. Αυτό πιθανά να οφείλεται στο γεγονός ότι τα σταγονίδια που εκκρίνουν οι ασθενείς επιβιώνουν περισσότερο όταν ο αέρας είναι ψυχρός, ενώ το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα τείνει να είναι πιο αδύναμο στο κρύο. Άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι ο ιός αποσυντίθεται γρηγορότερα σε θερμές επιφάνειες, καθώς η προστατευτική μεμβράνη λίπους που τον περιβάλλει αποξηραίνεται ταχύτερα.

Με βάση αυτά τα δεδομένα, πολλοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι καθώς θα ανεβαίνει η θερμοκρασία στη χώρα μας τους επόμενους μήνες, θα μειώνεται και η μεταδοτικότητα του ιού. Ωστόσο, τίποτα δεν είναι σίγουρο: υπάρχει ο αντίλογος που λέει ότι η πανδημία του κορωνοϊού είναι απίθανο να εξαφανιστεί το καλοκαίρι, στην καλύτερη περίπτωση απλά να μετριαστεί. Ο χρόνος θα δείξει.

10. Πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στο μέλλον;

Σύμφωνα με κορυφαίους επιδημιολόγους και λοιμωξιολόγους του κόσμου, ο νέος κορωνοϊός SARS-CoV-2 πιθανότατα ήρθε για να μείνει και δεν πρόκειται σύντομα να μας εγκαταλείψει. Θεωρείται ότι κατά την πρώτη φάση της εξάπλωσής του, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη, θα μολυνθεί το 40-70% του παγκόσμιου πληθυσμού. Αυτή η διαδικασία μπορεί να συμβεί στους επόμενους μήνες ή να χρειαστεί κάποια χρόνια.

Ωστόσο, θεωρείται απίθανο να συνεχίσει να προκαλεί τόσους πολλούς θανάτους, γιατί οι εδραιωμένες ασθένειες συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά από τους νέους πανδημικούς ιούς. Όταν μία νόσος «παλιώνει» συμβαίνουν δύο πράγματα: από τη μία, καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν -έστω και μερική- ανοσία, τα συμπτώματα του ιού θα είναι όλο και πιο ήπια και οι θάνατοι όλο και πιο σπάνιοι. Αυτό θα επιτευχθεί βεβαίως πολύ πιο γρήγορα αν βρεθεί σύντομα ένα αποτελεσματικό εμβόλιο.

Το δεύτερο που θα συμβεί είναι ότι θα αλλάξει η ηλικιακή κατανομή της λοίμωξης: αν ο ιός προσφέρει μακρόχρονη ανοσία (έστω και μερική), στο μέλλον τα νέα κρούσματα θα αφορούν κυρίως παιδιά γιατί οι ενήλικοι θα έχουν ανοσία. Εφόσον ο SARS-CoV-2 προκαλεί σοβαρά συμπτώματα και θανάτους σχεδόν αποκλειστικά στους μεγάλους, η μετατόπιση της νόσου σε μικρές ηλικίες θα οδηγήσει σταδιακά σε μείωση των εισαγωγών στα νοσοκομεία και των θανάτων.

Πιθανά λοιπόν η συγκεκριμένη λοίμωξη να μετατραπεί σταδιακά σε μία μορφή «γρίπης», δηλαδή σε μία ελεγχόμενη ιογενή λοίμωξη που μπορεί να προληφθεί σε μεγάλο βαθμό από το εμβόλιο που θα έχει αναπτυχθεί. Κάτι ανάλογο συνέβη και με το στέλεχος γρίπης Η1Ν1 που προκάλεσε αρχικά μία φονική πανδημία και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε εποχικό στέλεχος που προκαλεί απλώς κατά τόπους ήπιες εποχικές επιδημίες.

Δυστυχώς, μέχρι να γίνουν όλα αυτά, ή μέχρι να βρεθεί αποτελεσματική θεραπεία για τον κορωνοϊό, θα περάσουν αρκετοί μήνες - στην καλύτερη περίπτωση. Το μόνο λοιπόν που μπορούμε να κάνουμε για να μειώσουμε τον κίνδυνο σοβαρής νόσησης των μεγαλύτερων συγγενών, ημών και των παιδιών μας αλλά και για να προστατεύσουμε το σύστημα υγείας της χώρας μας από κατάρρευση, είναι ένα: ΜΕΝΟΥΜΕ ΣΠΙΤΙ!

Αναστάσιος Σέρμπης, MD, PhD

Τελευταία ενημέρωση: 3 Απριλίου 2020